Nederlandse kinderen zijn echt steeds slechter aan het worden in lezen en wiskunde, en dat is ongelooflijk zorgwekkend voor onze toekomst. Uit het nieuwste internationale onderzoek blijkt dat maar liefst één op de drie kinderen niet eens begrijpt wat er in een tekst staat – iets wat je als ouder natuurlijk nooit wilt horen over je eigen kind. We staan inmiddels alleen nog maar op de 21e plek in Europa als het gaat om leesvaardigheid, en dat terwijl Nederland altijd bekend stond om zijn goede onderwijssysteem.
Nederlandse scholieren presteren opnieuw slechter in basisvaardigheden
De alarmerende resultaten van het internationale PISA-onderzoek bevestigen wat veel ouders en leraren al vrezen. Nederlandse scholieren zakken steeds verder weg op de ranglijst van educatieve prestaties, en de gevolgen daarvan zijn niet te onderschatten. Waar Nederlandse kinderen vroeger tot de wereldtop behoorden, moeten we nu toekijken hoe andere landen ons voorbijstreven.
Het nieuwe onderzoek laat zien dat deze daling niet alleen in Nederland plaatsvindt, maar dat scholieren wereldwijd moeite hebben met de basisvaardigheden. Toch is de Nederlandse situatie extra zorgwekkend omdat we van een relatief hoge positie zijn gedaald. De coronapandemie heeft ongetwijfeld een rol gespeeld, maar experts wijzen ook op structurele problemen binnen het onderwijssysteem.
Leraren signaleren steeds vaker dat kinderen die meehelpen thuis vaak beter presteren dan leeftijdgenoten die geen verantwoordelijkheden hebben. Dit suggereert dat de problematiek verder reikt dan alleen de schoolbanken. De samenleving als geheel speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van jonge mensen.
Wiskundeprestaties dalen ondanks relatief goede positie
Op wiskundegebied laten Nederlandse scholieren een gemengd beeld zien dat zowel hoop als zorgen oproept. Ondanks de zorgwekkende daling presteerde Nederland nog altijd goed genoeg om een plekje in de internationale top 10 te behouden. Het land staat nu ongeveer gelijk met Canada, Ierland, België en Groot-Brittannië, wat laat zien dat de problemen niet uniek Nederlands zijn.
Ongeveer vijftien procent van onze scholieren behaalt nog steeds een hoog wiskundeniveau en kan complexe berekeningen begrijpen en oplossen. Deze toppers tonen aan dat talent en capaciteit er wel degelijk zijn. Toch kunnen leraren niet om het feit heen dat vrijwel alle Nederlandse kinderen slechter presteren dan leeftijdgenoten vier jaar geleden.
Leesvaardigheid toont dramatische achteruitgang
De cijfers over Nederlandse leesvaardigheid zijn ronduit schokkend en laten zien dat we als land een enorm probleem hebben. Waar in 2012 nog veertien procent van de kinderen het basisniveau niet haalde, is dat percentage inmiddels gestegen naar maar liefst vijfendertig procent. Dit betekent concreet dat één op de drie Nederlandse kinderen niet meer in staat is om een simpele tekst te begrijpen en de informatie daaruit te koppelen aan hun eigen kennis.
De snelheid waarmee deze achteruitgang plaatsvindt, is werkelijk ongekend binnen Europa. Nederlandse scholieren hebben de snelste daling van leesvaardigheid laten zien van alle deelnemende EU-landen in de afgelopen vier jaar. Deze dramatische ontwikkeling zorgt ervoor dat we van een relatief sterke positie zijn weggezakt naar een zorgwekkend niveau. Experts zijn vooral bezorgd over de gevolgen voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.
Het probleem manifesteert zich het sterkst in het vmbo en mbo, waar steeds meer leerlingen de school verlaten met verhoogd risico op functioneel analfabetisme. Deze ontwikkeling betekent dat veel jongeren straks de arbeidsmarkt betreden zonder de fundamentele vaardigheden die nodig zijn voor succes in onze moderne samenleving.
Internationale context toont wereldwijde achteruitgang
De Nederlandse onderwijscrisis staat niet op zichzelf, maar vormt onderdeel van een wereldwijde achteruitgang die experts diep verontrust. Uit het laatste PISA-onderzoek blijkt dat de gemiddelde leerling uit het OESO-gebied sinds 2018 dramatisch is achteruitgegaan. Een kind van nu loopt maar liefst driekwart jaar achter op een leeftijdgenoot van vijf jaar geleden, een tempo van achteruitgang dat eerder ongekend was.
Het meest schokkende cijfer komt van de zwakst presterende groep. Een op de vier vijftienjarigen scoort inmiddels uitgesproken slecht, wat concreet betekent dat deze kinderen moeite hebben met het begrijpen van eenvoudige teksten of het uitvoeren van simpele rekensommen die essentieel zijn voor het dagelijks leven. Lezen wordt voor deze groep een steeds grotere uitdaging.
Volgens de OESO kan de coronapandemie deze dramatische achteruitgang slechts ten dele verklaren. Onderzoek toont aan dat de prestaties al voor de uitbraak van het coronavirus begonnen te dalen. Kinderexperten wijzen op structurele problemen binnen onderwijssystemen wereldwijd. Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat een hele generatie jongeren de volwassenheid ingaat met tekortschietende basisvaardigheden, wat verstrekkende gevolgen heeft voor hun toekomstige kansen op de arbeidsmarkt.
Onderwijsminister toont zich bezorgd over resultaten
Demissionair onderwijsminister Mariëlle Paul reageert geschokt op de dramatische onderwijscijfers die Nederland op achterstand zetten. “Het kan en moet echt veel beter,” laat ze weten in een interview met het AD, waarbij haar bezorgdheid over de toekomst van Nederlandse kinderen duidelijk doorklonk. De bewindsvrouw benadrukt dat deze resultaten een bevestiging zijn van wat al langer zichtbaar was binnen het onderwijssysteem.
Paul wijst erop dat de verslechtering van taal- en leesvaardigheid zich niet beperkt tot één onderwijsniveau, maar zowel basisscholen als middelbare scholen treft. Deze brede impact maakt de situatie extra zorgwekkend voor beleidsmakers die nu concrete actie moeten ondernemen. De minister erkent dat kinderen fundamentele ondersteuning nodig hebben om deze achterstand in te halen.
De Inspectie van het Onderwijs sloeg in mei al alarm over de verslechterende basisvaardigheden van scholieren. Dit officiële waarschuwingssignaal onderstreept dat de problemen structureel zijn geworden en niet langer genegeerd kunnen worden. Ouders maken zich terecht zorgen over de onderwijskwaliteit die hun kinderen ontvangen.
Maatregelen en hervormingen om prestaties te verbeteren
Om de alarmerende daling in basisvaardigheden tegen te gaan heeft de overheid het Masterplan Basisvaardigheden gelanceerd in 2022, een ambitieus programma dat scholen gerichte subsidie en ondersteuning biedt. Dit plan richt zich specifiek op het versterken van taal- en rekenonderwijs door leraren extra training en materialen te geven. De focus ligt vooral op het vroeg signaleren van leerachterstanden zodat problemen niet doorgroeien naar het voortgezet onderwijs.
Momenteel werken onderwijsexperts aan een grootschalige herziening van het curriculum voor zowel primair als voortgezet onderwijs. Deze hervorming moet ervoor zorgen dat taal, lezen en rekenen weer absolute prioriteit krijgen in het lesaanbod van Nederlandse scholen. Veel vindingrijke ouders pleiten er inmiddels voor dat scholen meer maatwerk gaan leveren om het groeiende gat tussen sterke en zwakke presteerders effectief te verkleinen.
De nieuwe aanpak moet leiden tot een fundamentele verandering in hoe Nederlandse kinderen worden onderwezen. Experts benadrukken dat alleen met structurele hervormingen en forse investeringen in onderwijskwaliteit de neergaande trend kan worden gekeerd.
Het is werkelijk verschrikkelijk om te zien dat onze kinderen steeds slechter worden in de allerbelangrijkste basisvaardigheden – dit kan gewoon niet zo doorgaan! Wij maken ons ontzettend veel zorgen over een hele generatie die straks de samenleving in gaat zonder dat ze een simpele tekst kunnen begrijpen of een eenvoudige rekensom kunnen maken. Deze alarmerende cijfers moeten een wake-up call zijn voor ons allemaal: ouders, leraren en politici die nu echt in actie moeten komen om onze kinderen de toekomst te geven die ze verdienen.